blacha przewodnika tatrzańskiego
Tatry dla każdego

Artur Krupiński

przewodnik tatrzański

tel. 608-753-206

Z przewodnikiem w Tatry

Skorzystaj z usług przewodnika tatrzańskiego.
Wycieczki z przewodnikiem są zawsze udane.

Wandale atakują

Tatry, liczące wiele milionów lat, wymagają unowocześnienia. Należy podjąć działania, by stały się atrakcyjne dla gości. Tatry wymagają modernizacji...

Ta myśl jest stale obecna. Wciąż są ludzie uważający, że budowa kolejek, wyciągów, szos, tuneli, hoteli górskich i pomników jest koniecznością, tak jak ułatwianie, udostępnianie, upraszczanie i zabezpieczanie pobytu w Tatrach wczasowiczów i turystów. Przedstawione w tekście pomysły wydają się kuriozalne. Jednak ktoś te pomysły zgłaszał i ktoś je próbował realizować. W każdm razie poważnie je rozważał. To też się nie zmieniło. Większość przedstawionych pomysłów nie została przeprowadzona z powodów (nazwijmy to tak) merytorycznych, głównie z powodu braku funduszy. Ochrona przyrody nie była najważniejszym argumentem. I jeszcze jedno. Część przedstawionych pomysłów została zrealizowana. Takie memento...

Jezioro z widokiem na Tatry

Po I wojnie światowej postał projekt budowy tamy w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Tama miała spiętrzać wody trzech niżej położonych stawów (Przedniego, Małego i Wielkiego). Poniżej Siklawy, w Dolinie Roztoki, miała powstać olbrzymia elektrownia wodna. Projekt wszedł w fazę przygotowania dokumentacji. Upadł z powodu braku pieniędzy. W 1954 r. wykuto sztolnię w Bramie Kantaka, doskonale widoczną do dzisiaj. To pozostałość po mało znanym projekcie spiętrzenia Potoku Kościeliskiego i zalania polany Wyżnia Kira Miętusia w celu utworzenia malowniczego jeziora. Dolina Kościeliska wydawała się mało atrakcyjna. Sztolnię wykuto by zbadać, czy kilkunastometrowej wysokości zapora może być posadowiona w Bramie Kantaka. Okazało się, że skały tworzące bramę są niestabilne tektonicznie i dziurawe jak przysłowiowy ser szwajcarski. Projekt upadł.

Sztolnia w Bramie Kantaka przypomina o sztolniach w Dolinie Białego. W latach 50. XX w. poszukiwano tam uranu. Bezskutecznie. Ale gdyby go znalezono, Tatry, Zakopane, turystyka górska — wszystko wyglądałoby inaczej. Sztolnię w Dolinie Kościeliskiej i sztolnie w Dolinie Białego wykonano krótko przed powołaniem Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN) Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 października 1954 r.

Koleje zębate i linowe

W 1902 r. powstał projekt zębatej kolei wąskotorowej z Zakopanego przez Liliowe na Świnicką Przełęcz. Inwestycja miała zwrócić się nie tylko dzięki ruchowi turystycznemu, ale także dzięki eksploatacji granitu w kamieniołomie planowanym w masywie Świnicy. Projekt upadł z braku kredytów, jednak pomysł wciąż kiełkował. Pomysłodawcy zbierali fundusze i dopiero w 1912 r. idea kolejki zębatej upadła ostatecznie po skutecznej akcji Sekcji Ochrony Tatr Towarzystwa Tatrzańskiego. W 1922 r. powstał projekt budowy kolei linowej na Gierlach. Na szczycie, oprócz górnej stacji kolei, projektowano budynek obserwatorium i radiostację nadawczą, zabezpieczoną pięcioma wysokimi masztami odgromowymi, od których miał prowadzić kabel uziemiający o długości 1200 m do Wielickiego Stawu. Projektu nie zrealizowano.

W 1934 r. ogłoszono projekt budowy kolei linowej na Kasprowy Wierch, powstały z inicjatywy prezesa Polskiego Związku Narciarskiego i wiceministra transportu Aleksandra Bobkowskiego. (Podkreślenie funkcji pełnionych przez inicjatora projektu jest nieprzypadkowe). Przeciwko budowie kolei protestowały 94 towarzystwa i instytucje: naukowe i turystyczne. Mimo to wybudowano ją w latach 1935-36 — z pogwałceniem obowiązującego wtedy prawa o ochronie lasów, prawa budowlanego, ustawy o ochronie przyrody, ustawy o koncesjach na koleje in. Kolej funkcjonuje do dziś. W latach 2007-08 została gruntownie zmodernizowana, w tym zwiększono dwukrotnie przepustowość.

Obecnie zgłaszane są pomysły modernizacji samego... Kasprowego Wierchu. Przewidują one wydrążenie w kopule szczytowej tunelu od górnej stacji kolei linowej do górnej stacji wyciągu w Dolinie Goryczkowej, dla ułatwienia narciarzom przemieszczania się między... terenami narciarskimi. Projekt ten przewiduje także budowę dodatkowych wyciągów i tras zjazdowych w masywie Kasprowego i (szeroko pojętych) Goryczkowych. Wisienką na narciarskim torcie ma być śnieżenie tras na Kasprowym Wierchu. O ich planowanym oświetleniu teraz się już nie wspomina...

Budowę kolei linowej na Łomnicę rozpoczęto w 1935 r. Całość ukończono w 1940 r. Na szczycie stoi masywny budynek, a przez Dolinę Łomnicką ciągnie się na wysokich słupach linia energetyczna zasilająca górną stację kolei. Witold Henryk Paryski (WHP), opisując w swoim przewodniku taternickim jedną z dróg na Łomnicę (WHP 3159) ostrzega: „Uwaga. Wszelkiego rodzaju odpadki, śmieci, gruz i złom, wyrzucane od lat z budynków na Łomnicy wprost na jej pn.-wsch. zbocze, utworzyły tu ogromną hałdę, ku górze co raz stromszą i bardziej usypującą się, trudną do przejścia wprost w górę czy w poprzek. Wchodzenie na tę hałdę jest nie tylko nieprzyjemne, ale zwłaszcza po ciemku niebezpieczne z powodu niestabilności hałdy i możliwości pokaleczenia się lub zaplątania w liny druciane i inny złom”. Podobnie na drodze WHP 3169, ale tam Paryski ostrzega przed płynącymi ze stacji ściekami. W latach 70. XX w. dobudowano drugą nitkę łączącą Tatrzańską Łomnicę z Łomnickim Stawem — gondolową kolej linową.

W listopadzie 2004 r. nad słowackimi Tatrami przeszła Veµká Kalamita, huraganowy wiatr, który zniszczył większość lasów na południowych stokach słowackich Tatr Wysokich. Dramat przyrody był jednak szansą na odtworzenie naturalnego lasu sprzed sztucznych zalesień. Przemysł turystyczny (narciarski) wykorzystał katastrofę na swój sposób, budując powyżej Tatrzańskiej Łomnicy, na terenie Tatranského Národného Parku (TANAP), wielki kompleks narciarski. Krytyków tych działań straszono, że jeśli będzie potrzeba, to teren ten po prostu wyłączy się z TANAP-u.

Autostrady...

W okresie międzywojennym powstał projekt przedłużenia szosy od Morskiego Oka na słowackie Podtatrze. Droga miała prowadzić przez zbocza Miedzianego do Doliny za Mnichem, dalej przez Wrota Chałubińskiego do Doliny Piarżystej i przez Dolinę Koprową na Słowację. Wtedy też zaproponowano, by wybudować szosę, łączącą obie strony Tatr przez Przełęcz Tomanową (największe obniżenie w grani głównej). Żaden z projektów nie został zrealizowany.

To było dawno. Obecnie asfalt prowadzi przez Dolinę Chochołowską (do Hucisk), przez Dolinę Rohacką (do Bufetu Rohackiego, teraz rozbudowywanego...), przez Dolinę Żarską (do schroniska), w Dolinę Mięguszowiecką (do schroniska przy Popradzkim Stawie), w Dolinę Wielicką (do schroniska). W Dolinie Rohackiej szosa jest pozostałością po efektownym projekcie z lat 60 XX w., kiedy planowano budowę wielkiego kompleksu wypoczynkowego (na 620-820 miejsc). Projekt upadł w latach 80., po włączeniu słowackich Tatr Zachodnich do TANAP-u. W ostatnim czasie (2007 r.) wyremontowano fragment drogi przez Dolinę Białki. Asfaltu jeszcze nie położono...

W 2002 r. powstała koncepcja „Zakopane — Trzy Doliny”. Jednym z jej najważniejszych elementów była budowa drogi łączącej Zakopane z Podbańską, w tym tunelu z Doliny Bystrej po polskiej stronie do Doliny Cichej na Słowacji. Projekt nie został zrealizowany, ale... w latach 2009-10 wyremontowano drogę powiatową z Palenicy Bałczańskiej do Włosienicy (drogę do Morskiego Oka). Droga ta od jej zbudowania w 1902 r. trwała jako droga bita z tłucznia wapiennego. Asfalt położono dopiero w 1962 r. W 1982 r. szosa uległa uszkodzeniu i została zamknięta dla ruchu samochodowego. Większy sens miałoby zdjęcie asfaltu niż remont całej drogi. Nikt dzisiaj raczej nie uwierzy w możliwość budowy szosy przez Wrota Chałubińskiego, ale im lepsza droga, tym większa presja na modernizację Tatr.

...i ceprostrady

W 1937 r. rozpoczęto budowę ścieżki znanej dziś powszechnie jako „ceprostrada”. Wiodła znad Morskiego Oka na Szpiglasową Przełęcz (w planach było doprowadzenie jej aż do Kasprowego Wierchu). Budowano ją naruszając wszystkie zasady tworzenia szlaków, czego szczególnie widoczną oznaką było umieszczenie co 100 metrów słupów odległościowych... Współczesny turysta widzi tylko resztki dawnej świetności „ceprostrady”. Kiedyś była to ścieżka o metrowej szerokości, gładka, wysypana tłuczniem i obwałowana. Zostały tylko nieszczęsne zakosy przecinające zbocza Miedzianego.

Słowacki wielkim poetą był

W 1909 r. powstał pomysł umieszczenia (sprowadzonych z Francji) prochów Juliusza Słowackiego w Tatrach. Pierwotnie miała to być krypta w skałach Kościelca. Wobec trudności zaproponowano wersję minimalistyczną — mauzoleum na wyspie na Czarnym Stawie Gąsienicowym. Oba pomysły nie zostały zrealizowane.

Po śmierci Władysława Zamoyskiego (1924 r.) powstał komitet budowy pomnika. Pomnik, będący w zamyśle kaplicą, miał stanąć na stokach Żabiego blisko brzegu Morskiego Oka i miał mieć kształt piramidy o wysokości 12 m.

W 1931 r. opublikowano projekt budowy stałego teatru dla opery góralskiej w Dolinie Białego. Projekt powstał po wielkim sukcesie wystawienia „Halki” Stanisława Moniuszki na stadionie w Zakopanem. Tatry miały tworzyć lepszą oprawę dla kolejnych przedstawień.

Ostatnie trzy informacje miały być humorystycznym zakończeniem tego tekstu. Będzie nim jednak coś innego. Będzie to informacja o wniosku złożonym w 2009 r. przez senatora Rzeczypospolitej Polskiej, o stałą iluminację najwyżej położonego krzyża w Polsce (Giewont, 1894 m). Wniosek wpłynął do Ministerstwa Środowiska...

Literatura:

  1. (mb), „Eskalacja szaleństwa”, [w:] „Tatry, TPN”, Nr 3 (37), Tatrzański Park Narodowy, Zespół Wydawnictw, Zakopane 2011
  2. Walery Goetel, „O ochronę przyrody gór.”, [w:] „Wierchy. Rocznik poświęcony górom i góralszczyźnie”, rok 15 (1937), Nakładem Pol. Towarzystwa Tatrzańskiego, Kraków 1937
  3. Stefan Kwapiszewski, „500 zagadek o Tatrach”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1969
  4. Józef Nyka, „Tatry”, Wydawnictwo TRAWERS, Warszawa 1994
  5. Witold H. Paryski, „Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki, część XXI”, Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, Warszawa 1977
  6. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski, „Wielka Encyklopedia Tatrzańska”, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995