Tatry dla każdego

blacha przewodnika tatrzańskiego
Przewodnik tatrzański

Artur Krupiński | tel. 608-753-206

Skorzystaj z usług przewodnika tatrzańskiego.
Wycieczki z przewodnikiem są zawsze udane.

REKLAMA

Orla Perć

Przygotowanie do wycieczki

Informacje nt. przygotowania uczestników do wycieczki, kondycji, ograniczeń zdrowotnych, umiejętności technicznych i doświadczenia, wyboru celu i terminu odbycia wycieczki.

„Myśl o wycieczce nie pozwoliła mi dłużej zasnąć. O czwartej zerwałem się, uporządkowałem wszystko to, co miałem wziąć ze sobą, i z pewnym niepokojem zacząłem oczekiwać przewodnika”.

Mieczysław Karłowicz

Wycieczka powinna być dostosowana do możliwości uczestników, zwłaszcza ich zdrowia, kondycji, umiejętności technicznych i doświadczenia. Cel wycieczki powinien być tak dobrany, by wszyscy mogli go osiągnąć i bezpiecznie wrócić, bo żaden szczyt nie jest wart niepotrzebnego ryzyka.

Informacje ogólne

Istnieją ograniczenia zdrowotne, które mogą utrudnić lub uniemożliwić podejmowanie wycieczek górskich — wszystkich lub tylko niektórych. Do tych ograniczeń należą schorzenia układu krwionośnego, oddechowego i niektóre choroby przewlekłe, których atak może uniemożliwić kontynuowanie wycieczki i stanowić realne zagrożenie życia (np. na skutek nagłej utraty przytomności). Dlatego uczestnik wycieczki, wiedzący o możliwości wystąpienia problemów zdrowotnych, powinien poinformować o tym kierownika wycieczki lub przewodnika, by nie narażać siebie i innych na ryzyko — choćby ryzyko prowadzenia akcji ratowniczej.

Istotna jest także kondycja każdego z turystów. W górach piękne jest to, że razem wychodzimy, razem idziemy i razem wracamy. Jeśli jeden z turystów wyraźnie odstaje kondycją od grupy, a grupa tego nie akceptuje, będzie to źródłem konfliktów. Wcześniejsze omówienie sprawy, właściwy wybór celu i tempa marszu, uchroni przed nieprzyjemnościami na szlaku. Ważnym czynnikiem są umiejętności techniczne i doświadczenie: obycie ze skałą, terenem ekponowanym (przepaścistym), wędrówką po łańcuchach. Im więcej doświadczenia, tym trudniejsze wyprawy można podjąć. Należy pamiętać o psychicznym nastawieniu uczestników do planowanej wycieczki. Jeśli ktoś nie chce brać w niej udziału, nie powinien iść. W przeciwnym przypadku niechętny uczestnik po krótkim podejściu usiądzie na szlaku i oświadczy, że dalej nie da rady. (żargonowo mówi się, że „psycha mu siadła”.) To bardzo trudna sytuacja dla wędrującej grupy.

Czas

Planując wycieczkę trzeba wziąć pod uwagę porę roku, kiedy ma się ona odbyć. Za początek sezonu letniego można uznać początek maja, lecz jest to data czysto umowna. Najczęściej w wyższych partiach gór (zwłaszcza na północnych zboczach i w żlebach) leży jeszcze śnieg, więc wyprawy na szczyty mogą wymagać umiejętności poruszania się w warunkach zimowych (i sprzętu, np. czekana i raków). Jest to jednak czas sprzyjający wycieczkom, bo dni są długie. Miesiące letnie (z definicji) charakteryzują się najlepszymi warunkami do uprawiania turystyki górskiej. Należy jednak pamiętać, że pogoda w Tatrach jest niestabilna. Znakomite warunki rano mogą już w południe zmienić się w złe, a nawet niebezpieczne. Historia turystyki (i taternictwa) odnotowuje tragiczne wypadki spowodowane letnimi, wielodniowymi atakami zimy. W lipcu często występują burze (w godzinach południowych) — niebezpieczne dlatego, że właśnie wtedy większość turystów jest w najwyższych partiach gór. Wrzesień jest doskonałym miesiącem na tatrzańskie wędrówki: kiedy przyjdzie babie lato (pogoda potrafi się wtedy ustabilizować na dłużej), to nie ma piękniejszego czasu w Tatrach. Jesienią pierwsze utrudnienia na szlakach (oblodzenia) występują z reguły w październiku. W listopadzie często pada śnieg, który pozostaje już do wiosny. Jesienne miesiące o tyle nie sprzyjają wędrówce, że dni są krótkie.

Należy koniecznie pamiętać, że czasy przejść podawane w przewodnikach są czasami „netto”. Oznacza to, że należy do nich doliczyć czas na odpoczynek, na podziwianie widoków, na jedzenie itp. Dopiero takie zsumowanie daje pojęcie o całkowitym czasie trwania wycieczki.

Warto pamiętać o telefonie komórkowym — przydatnym elemencie wyposażenia. Jednak nie należy brać go po to, żeby z każdego szczytu dzwonić z pytaniem: „czy ty wiesz, gdzie ja jestem”? Telefon służy do wezwania pomocy. Wybierając się w Tatry należy wprowadzić do książki adresowej numer TOPR: 601-100-300. Numer niby łatwy, ale pamięć jest zawodna — szczególnie w stresie. Lepiej posłużyć się pamięcią komórki. Uwaga: nie całe Tatry pokryte są sygnałem sieci komórkowych.

Dobrą praktyką jest pozostawienie na kwaterze informacji o trasie wycieczki i przewidywanym czasie powrotu. Można zostawić swój numeru telefonu komórkowego i samemu zapisać numer telefonu na kwaterę, by ewentualnie powiadomić oczekujących o spóźnieniu. Oczywiście nie każda wycieczka tego wymaga, ale dłuższa wyprawa wysoko w góry — na pewno.

Ekwipunek

Informacje o potrzebnym na wycieczce ekwipunku (ubiorze, plecaku, latarce, apteczce), prowiancie i piciu — dostosowanym do planowanej wycieczki.

„Po chwili bagaż osunął się po rumowisku, znikając z oczu pana Jakuba. Wnet ukazał się ponownie, lecz tym razem rozłożony był na czynniki pierwsze. Osobno szybowały zapasowe ubrania, osobno bochenek chleba i pęto kiełbasy, resztki z butelki, w której było wino, i zawiniątko z osełką masła. Wszystkie przedmioty to ukazywały się, to znikały za krawędzią przepaści. Wreszcie legły niewidoczne u stóp ściany”.

Konstanty Stecki

Obuwie jest kluczową częścią wyposażenia turysty. Niewygodne, obcierające stopę, spowoduje nie tylko brak komfortu, ale może poważnie utrudnić marsz i doprowadzić do bolesnych odparzeń. Obecnie buty turystyczne są lekkie (niekoniecznie skórzane, raczej z wodoodpornych materiałów), ale — co ważne — na wibramie i zabezpieczające kostkę.

Ubranie zabezpiecza turystę przed możliwymi warunkami pogodowymi: ulewą, zimnym wiatrem, nagłym śniegiem, ale także upałem i intensywnym nasłonecznieniem. Ubierać można się „na cebulkę”, czyli zakładać (lub odpowiednio do warunków zdejmować) kolejne warstwy ubrania. Można także wyposażyć się w ubrania oddychające, przeciwpotne, chroniące przed wiatrem i deszczem. Warto pamiętać o czapce zabezpieczającej przed słońcem (także o okularach). Jeśli wycieczka odbywa się wiosną lub jesienią, albo prowadzi wysoko w góry, to mogą przydać się rękawiczki i zimowa czapka.

Plecak powinien mieć wielkość dostosowaną do planowanej wycieczki i sposobu wędrowania. Na jednodniową wycieczkę wystarczy niewielki, 20-30 l. plecak. Nie musi być nawet szczególnie wodoodporny, rzeczy w środku można zabezpieczyć. Plecak na wielodniowe rajdy powinien być duży, by większość naszych rzeczy zmieściła się w środku. Wędrowanie z rzeczami porozwieszanymi na zewnątrz plecaka w Tatrach może być niebezpieczne, bo takie rzeczy łatwo zaczepiają się występy skalne.

Latarka jest konieczna, zwłaszcza podczas dłuższych wycieczek (a zwłaszcza jesienią). Znane są przypadki nieplanowanych noclegów z powodu braku latarki.

Apteczka rzadko znajduje się w plecaku tatrzańskich turystów, chociaż powinna. Nawet jeśli nie nam, to przy niesieniu pomocy innym może się przydać. Warto mieć w niej podstawowe artykuły, takie jak plastry i bandaż, a także coś na typowe problemy żołądkowe. Uwaga: nie wolno innym osobom podawać żadnych leków, chyba że same świadomie o to poproszą.

Przewodnik (książkowy) pełni obecnie bardziej rolę wzbogacającą turystę, niż prowadzącą po szlakach. Z pewnością należy przeczytać opis wycieczki przed wyruszeniem w góry, by dobrze wycieczkę zaplanować i nie przegapić atrakcji, które napotkamy na szlaku. Mapa w Tatrach również pełni rolę pomocniczą — przy założeniu, że turysta do wycieczki przygotuje się wcześniej. Natomiast kompas i GPS latem w Tatrach raczej się nie przydadzą, natomiast podczas wycieczek zimowych mogą być nieocenione — mogą uratować życie.

Kijki teleskopowe (według wielu opinii) ułatwiają marsz — w zejściu odciążają kolana, a podczas podchodzenia przenoszą część ciężaru na ręce. Warto jednak pamiętać, że nie w każdym terenie można kijków używać. Podczas wędrówki po skałach powinny być złożone i przymocowane do plecaka. Z pewnością kijki przydają się podczas marszu z dużym i ciężkim plecakiem.

Dodatkowe wyposażenie w Tatrach nie jest potrzebne. Biwakować nie wolno, więc ta część ekwipunku byłaby tylko zbędnym obciążeniem. Przy dobrych (letnich) warunkach, nawet najtrudniejsze szlaki (np. Orla Perć) nie wymagają sprzętu taternickiego. Warto pamiętać, że im więcej sprzętu, tym wolniejsze tempo, większe zmęczenie, dłuższy czas trwania wycieczki, i w konsekwencji możliwe problemy, np. zaskoczenie uczestników wycieczki przez zmrok gdzieś w górach.

Prowiant

Podobnie jak przy ekwipunku, ilość prowiantu powinna być dostosowana do planowanej wycieczki. Ważne jest zabezpiecznie takiej ilości napojów, by nie doprowadzić do odwodnienia. Wybór, czy korzystamy z gorącej herbaty z termosu, czy preferujemy zimne napoje w plastikowych butelkach, ma (latem) mniejsze znaczenie. Wiele osób pije wodę ze strumieni i stawów, ale powyżej schronisk. Suchy prowiant powinien być lekkostrawny i wysokokaloryczny. Mogą być batony, tabliczka czekolady czy suszone owoce. Na dłuższe wycieczki należy wziąć kanapki lub artykuły do ich przygotowania. Smakowitym — choć nie najtańszym — uzupełnieniem prowiantu może być posiłek spożyty w schronisku.

Niebezpieczeństwa Tatr

Najczęstszymi przyczynami wypadków w Tatrach są przecenianie przez turystów swoich umiejętności i lekceważenie trudności górskich szlaków.

Informacje o niebezpieczeństwach zagrażających turystom w Tatrach: płatach śnieżnych, burzach, spadających kamieniach, ekspozycji, oblodzeniu, tłoku na szlakach, oraz metodach postępowania, kiedy nastąpią.

„Na temat śmierci górskiej wypowiedziano i wypisano niezliczoną ilość frazesów, pełnych patosu i lekkomyślności. Przydało jej to cech zjawiska literackiego — i to z nienajlepszej literatury rodem. Panoszy się tu „męska”, arogancka retoryka i łatwa malowniczość, nie dopuszczając do głosu akcentów pokory i prostego, ludzkiego współczucia. Tymczasem zewnętrzne okoliczności są jedynie akcesoriami, nie zmieniającymi istoty rzeczy. Bez względu na nasze filozoficzne czy religijne przekonania, a tym bardziej na nasze estetyczne predylekcje, śmierć — każda śmierć — oznacza zawsze to samo: nieprawdopodobne zaprzeczenie całej treści naszej świadomości, która zdolna obejmować nie tylko teraźniejszość, ale również przeszłość i przyszłość, staje nagle wobec wstrząsającego faktu zniweczenia czasu”.

Jan Józef Szczepański

Letnie niebezpieczeństwa

Najważniejszym letnim niebezpieczeństwem Tatr są... płaty śnieżne, zalegające przez cały rok w zacienionych miejscach (np. żlebach), często bezpośrednio na szlaku. ¦nieg latem jest wielką atrakcją, zachęcającą do ślizgania się po stromym stoku. Utrata równowagi i niekontrolowany zjazd kończy się najczęściej (w pewnym sensie: szczęśliwie) na położonych niżej piargach. Gorzej, gdy płat śniegu kończy się nad eksponowanym (przepaścistym) progiem. Najmniejszym kosztem takich zjazdów są złamania. Nie wolno ślizgać się na stromych płatach śniegu. Należy je (jeśli to bezpieczne) obchodzić, a jeśli nie — rąbać stopnie. Poważne wypadki na śniegu (spowodowane poślizgnięciami) zdarzają się w Tatrach co roku.

Drugim ważnym zagrożeniem jest zmienność pogody, a zwłaszcza burze. Porażenia piorunem są przyczyną wielu poważnych (śmiertelnych) wypadków. Przy zbliżającej się burzy należy zrezygnować z kontynuowania wycieczki. Należy zejść ze szczytu i grani jak najniżej, ale nie chować się pod drzewa. Należy odłożyć metalowe przedmioty, wyłączyć telefon komórkowy, usiąść na plecaku w pozycji skulonej. Nie należy stać, zwłaszcza w pozycji rozkrocznej. Jeśli przez burzę została zaskoczona cała grupa, jej członkowie powinni usiąść w rozproszeniu.

Spadające kamienie są kolejnym, poważnym niebezpieczeństwem. Kamienie rzadko spadają same, częściej strącane są przez turystów, znajdujących się wyżej na szlaku. Przed spadającym kamieniem bardzo trudno się uchylić, bo trudno przewidzieć, gdzie trafi. Uderzenie nawet małym kamieniem może spowodować poważne urazy, trafienie w głowę — śmiertelne. Po strąceniu kamienia należy zawsze krzyknąć „Uwaga! Kamień!” — żeby dać szansę znajdującym się niżej turystom choćby na osłonięcie głowy.

Ekspozycja jest chyba najbardziej znanym i, zaraz po lawinach, najbardziej „medialnym” zagrożeniem. Jednak strach przed upadkiem w przepaść odczuwa każdy człowiek i turyści raczej nie narażają się na niebezpieczeństwo. Zagrożenie rośnie w przypadku chodzenia na skróty. Nigdy nie należy skracać szlaku, niezależnie od tego, czy wędruje się Orlą Percią, kosodrzewiną, czy reglem. Zawsze może zdarzyć się, że teren niżej podcięty jest wystarczająco wysokim progiem, żeby upadek z niego miał poważne konsekwencje. Bardzo znane z historii, turystyczne śmiertelne wypadki w Tatrach, które zdarzyły się w Żlebie Drege'a, w masywie Granatów, były skutkiem zejścia ze szlaku. Drugą przyczyną wypadków w ekspozycji jest oblodzenie, występujące najczęściej jesienią, ale mogące pojawić się zawsze, zwłaszcza w żlebach i na północnych stokach. Przy oblodzeniu, jeśli turysta nie ma wystarczających umiejętności, doświadczenia i sprzętu (raków, czekana, liny) — powinien się wycofać. Trzecią przyczyną jest tłok na szlakach, np. w kopule szczytowej Giewontu, na podejściu na Zawrat, na Orlej Perci, na szlaku na Rysy. „Przepychanki” między turystami powodują zagrożenie upadkiem. Nie trzeba nikogo popchnąć. Wystarczy wywrzeć na nim presję, żeby szedł szybciej, niż może i potrafi...

Ratownictwo górskie

Europejski numer alarmowy: 112
Numer alarmowy TOPR: (+48) 601-100-300
Numer alarmowy HZS: (+42) 18-300

Akcje ratunkowe na Słowacji są płatne. Warto pamiętać o ubezpieczniu.

Informacje o pomocy poszkodowanemu w przypadku wystąpienia urazu i prawidłowym zachowaniu podczas akcji ratowniczej.

„Ja niżej podpisany (...) w obecności Naczelnika Straży Ratunkowej (...) oraz świadka (...) dobrowolnie przyrzekam pod słowem honoru, że póki zdrów jestem, na każde wezwanie Naczelnika lub jego Zastępcy — bez względu na porę roku, dnia i stan pogody — stawię się w oznaczonym miejscu i godzinie odpowiednio na wyprawę zaopatrzony i udam się w góry według marszruty i wskazań Naczelnika lub jego Zastępcy w celu poszukiwań zaginionego i niesienia mu pomocy. [...]”.

fragment przysięgi ratownika tatrzańskiego

Pierwsza pomoc w warunkach górskich

Prowadzenie akcji ratowniczej w Tatrach wymaga kwalifikacji i powinno być prowadzone przez ratowników TOPR. W sytuacji, kiedy turysta samodzielnie podejmuje działania ratownicze przed przybyciem ratowników, musi pamiętać o kilku ważnych zasadach.

Normy BLS (Basic Life Support — podstawowe zabiegi resuscytacyjne) zakładają, że sprawdza się tylko oddech, np. metodą „widzę, słyszę, czuję”. Polega ona na zbliżeniu ucha ratownika do ust poszkodowanego, tak by ratownik patrzał na klatkę piersiową rannego. Wtedy (jeśli ranny oddycha) ratownik będzie widział unoszenie się klatki piersiowej, słyszał oddech i czuł go. Jeśli jest oddech, jest krążenie, nawet, jeśli niewyczuwalne dla ratownika. Jeśli jest oddech, podstawowe czynności życiowe są zachowane. Oddech sprawdza się przez 10 sekund — cykl 2-3 normalnych (nie świszczących) oddechów. Pojedyncze, charczące westchnienia nie są prawidłowymi oddechami. Jeśli nie ma oddechu, stosuje się cykl 30 uciśnięć mostka na klatce piersiowej na 2 wdechy. Należy pamiętać o udrożnieniu układu oddechowego. Jeśli ratownik widzi ciało obce, wyjmuje je. Jeśli nie, przystępuje do resuscytacji. Podczas wykonywania oddechów ratowniczych nie należy wdmuchiwać za dużo powietrza, bo dmucha się wtedy powietze do żołądka. Po każdym wdmuchnięciu powietrza należy poczekać na wydech — klatka piersiowa poszkodowanego opada. Zbyt silne wdechy mogą spowodować hiperwentylację ratownika.

Akcja ratownicza z udziałem śmigłowca

Na widok śmigłowca wybrana osoba z grupy pokazuje jeden z dwóch znaków: literę Y, wznosząc oba ramiona do góry, informując, że potrzebujemy pomocy, lub literę N, wznosząc jedno z ramion do góry, a drugie trzymając w dole, informując, że nie potrzebujemy pomocy. Kiedy załoga rozpozna podawany sygnał i śmigłowiec zbliży się do grupy, wszyscy powinni usiąść, żeby nie narażać się na powalający podmuch powietrza spod wirnika i na śmiertelnie niebezpieczne uderzenie wirnikiem.